Nun día coma hoxe queremos destacar a importancia de educar os nosos nenos e nenas na toma de decisións responsables no ámbito dixital, previr prácticas de violencia e control dixital das que poden non só ser vítimas, senón tamén exercelas (moitas veces sen seren conscientes do dano que causan), como o cibercontrol, a difusión de imaxes íntimas creadas mediante IA ou a sextorsión.
Vivimos nun contexto dixital que avanza a toda velocidade e que forma parte inseparable da vida de nenos, nenas e adolescentes. Desde idades temperás interactúan en redes sociais, plataformas de mensaxería e espazos virtuais onde se constrúen relacións, identidades e experiencias. Como organización dedicada á protección da infancia, sabemos que este contorno ofrece oportunidades valiosas, pero tamén riscos reais que non poden ser ignorados. Por iso, educar no desenvolvemento de decisións responsables é hoxe unha prioridade ineludible.
Falar de educación dixital xa non é só falar de límites de tempo de pantalla ou de control parental. É, sobre todo, acompañar á infancia e á adolescencia para que desenvolvan criterios sólidos que lles permitan tomar decisións conscientes e seguras cando utilizan redes e plataformas.
O cibercontrol, a miúdo normalizado nas primeiras relacións afectivas, é unha forma de violencia que se disfraza de coidado ou interese: revisar o móbil, esixir contrasinais, controlar con quen se fala ou onde se está. Moitos nenos e nenas non identifican estas condutas como daniñas porque carecen de referentes alternativos. É necesario axudarlles a recoñecer sinais de alerta, a poñer límites e a comprender que o respecto e a confianza son a base de calquera relación saudable, tamén no contorno dixital.
Por outra banda, a irrupción da intelixencia artificial abriu un escenario especialmente preocupante en relación coa creación e difusión de imaxes íntimas falsas. Hoxe é posible xerar contidos sexuais hiperrealistas sen o consentimento da persoa representada, vulnerando gravemente a súa dignidade e o seu dereito á intimidade. Nenos, nenas e adolescentes deben saber que compartir, reenviar ou mesmo crear este tipo de materiais ten consecuencias graves, tanto para as vítimas como para quen participa na súa difusión. A educación aquí non pode basearse só no medo ao castigo, senón no desenvolvemento da empatía, a responsabilidade e o pensamento crítico. Os deepfakes representan un desafío adicional: a dificultade de distinguir o real do manipulado. Nun mundo no que unha imaxe ou un vídeo poden ser falsos e, aínda así, provocar un grande dano, é fundamental traballar a alfabetización mediática desde a infancia. Aprender a cuestionar e a non difundir contidos sen verificar é unha competencia clave.
A sextorsión é outro fenómeno que afecta de forma crecente á infancia e á adolescencia. A miúdo comeza cunha relación aparentemente inocente en liña e remata en ameazas, chantaxes e un enorme sufrimento emocional. As persoas menores de idade precisan aprender a usar ferramentas para protexer a súa intimidade, entender cando pedir axuda e ter claro que nunca son culpables da violencia que sofren. O silencio e a vergoña son aliados de quen exerce este tipo de abuso; a educación e o acompañamento, as nosas mellores defensas.
Desde a nosa experiencia temos claro que as familias, os centros educativos, as institucións e a sociedade no seu conxunto temos a responsabilidade de crear contornos seguros onde se poida falar destes temas sen tabús nin xuízos. En O Colexio do Benquerer, o noso proxecto de educación afectivo-sexual, acompañamos o alumnado para que desenvolva criterios sólidos, aprenda a protexer a súa intimidade e a navegar por internet con respecto, seguridade e coidado.
A nosa misión neste ámbito está clara: acompañar e asegurar que cada paso que os nosos nenos e nenas dean no mundo en liña estea guiado polo respecto, a seguridade e o coidado, recoñecendo a nenos, nenas e adolescentes como suxeitos activos, capaces de comprender, decidir e protexerse cando contan co apoio axeitado.
